متخصصین و مراکز درمانی معتبر، همایش ها و کنگره ها

معرفی انجمن زالودرمانی آمریکا؛ تمرکز بر شواهد علمی، آموزش تخصصی و ایمنی زالودرمانی

انجمن زالودرمانی آمریکا (American Society of Hirudotherapy – ASH) یک سازمان غیردولتی و غیرانتفاعی است که در سال ۲۰۲۳ در ایالت کالیفرنیای آمریکا تأسیس شد. این انجمن با تمرکز بر گردآوری شواهد علمی، توسعه منابع آموزشی و ارتقای استانداردهای ایمنی، به موضوعات مرتبط با زالودرمانی پزشکی می‌پردازد.

زالودرمانی یا هیرودوتراپی (Hirudotherapy) از روش‌های درمانی باسابقه در طب سنتی است که برخی از کاربردهای آن در پزشکی نوین نیز مورد مطالعه و استفاده قرار گرفته‌اند. شناخت سازوکارهای زیستی، بررسی اثربخشی بالینی، شناسایی ترکیبات فعال بزاق زالو و تدوین دستورالعمل‌های ایمنی، از محورهای مهم پژوهش در این حوزه به شمار می‌روند.

مأموریت‌ها و محورهای فعالیت انجمن

بر اساس اطلاعات منتشرشده در وب‌سایت رسمی ASH، فعالیت‌های این مجموعه بر چند محور اصلی استوار است:

• گردآوری و ارزیابی شواهد علمی: سازمان‌دهی مقالات و مطالعات داوری‌شده درباره زالودرمانی و ارائه اطلاعات درباره کیفیت شواهد، روش‌شناسی پژوهش‌ها و محدودیت‌های علمی نتایج.
• توسعه استانداردهای بالینی و ایمنی: تدوین و انتشار منابع آموزشی درباره کنترل عفونت، پیشگیری از عوارض، مراقبت‌های پس از درمان و استانداردسازی فرایندهای بالینی.
• آموزش پزشکان، متخصصان سلامت و عموم مردم: ارائه اطلاعات علمی و مقرراتی درباره کاربردهای زالوی پزشکی، با تأکید بر تفکیک کاربردهای دارای تأیید مقرراتی از کاربردهای خارج از محدوده تأیید یا نیازمند پژوهش بیشتر.
• توسعه زیرساخت‌های پژوهشی: ایجاد کتابخانه منابع علمی و پایگاه اطلاعاتی برای دسترسی سازمان‌یافته به مقالات، ترکیبات زیستی زالو و موضوعات پژوهشی مرتبط.
• شفافیت علمی و استقلال محتوایی: اعلام سیاست‌های مرتبط با تعارض منافع، روش ارزیابی شواهد و اصلاح خطاهای احتمالی در محتوای منتشرشده.

این انجمن همچنین بر توسعه چارچوب‌های آموزشی و استانداردهای حرفه‌ای در حوزه زالودرمانی پزشکی تأکید دارد؛ با این توضیح که دوره‌های آموزشی آن، طبق اعلام وب‌سایت رسمی، لزوماً به معنای صدور گواهی‌نامه معتبر حرفه‌ای یا اعطای مجوز طبابت نیستند.

بزاق زالوی پزشکی؛ مجموعه‌ای از ترکیبات زیست‌فعال با ظرفیت داروشناختی

یکی از مهم‌ترین موضوعات پژوهشی در زالودرمانی، ترکیبات ترشح‌شده از غدد بزاقی زالو است. بزاق زالوی پزشکی مخلوط پیچیده‌ای از پروتئین‌ها، پپتیدها و مولکول‌های زیست‌فعال است که هنگام تغذیه زالو وارد بافت میزبان می‌شوند و می‌توانند بر فرایندهای انعقاد خون، عملکرد پلاکت‌ها، التهاب و برهم‌کنش‌های موضعی بافت اثر بگذارند.

مطالعات زیست‌شیمیایی و پروتئومیک، بیش از ۱۰۰ مولکول بالقوه زیست‌فعال را در ترشحات زالو شناسایی کرده‌اند؛ هرچند میزان شناخت ساختار، عملکرد و اهمیت بالینی این ترکیبات یکسان نیست و تنها بخشی از آن‌ها به‌خوبی شناخته شده‌اند.

۱. هیرودین؛ مهارکننده مستقیم ترومبین

هیرودین (Hirudin) شناخته‌شده‌ترین ترکیب ضدانعقادی بزاق زالو است. این پپتید با مهار مستقیم ترومبین، از تبدیل فیبرینوژن به فیبرین جلوگیری می‌کند و بر تشکیل لخته خون اثر می‌گذارد.

ترومبین علاوه بر نقش اساسی در تشکیل فیبرین، در فعال‌سازی پلاکت‌ها نیز مشارکت دارد؛ ازاین‌رو، مهار آن می‌تواند بر چند مرحله از فرایند هموستاز اثرگذار باشد. هیرودین و مشتقات دارویی آن در داروشناسی ضدانعقاد نیز اهمیت یافته‌اند.

۲. کالین و ساراتین؛ اثر بر چسبندگی و تجمع پلاکت‌ها

کالین (Calin) و ساراتین (Saratin) از ترکیباتی هستند که در مهار مراحل اولیه چسبندگی پلاکت‌ها نقش دارند. ساراتین با تداخل در برهم‌کنش کلاژن و فاکتور فون‌ویلبراند، می‌تواند چسبندگی پلاکتی به سطح آسیب‌دیده عروق را کاهش دهد. کالین نیز در مهار چسبندگی پلاکت‌ها مشارکت دارد.

این سازوکارها با مهار مستقیم ترومبین یکسان نیستند؛ بلکه بر بخش دیگری از سامانه هموستاز اثر می‌گذارند و از نظر داروشناختی، اهداف متفاوتی را دنبال می‌کنند.

۳. آپیراز؛ تعدیل تجمع پلاکتی وابسته به ADP

آپیراز (Apyrase) آنزیمی است که نوکلئوتیدهایی مانند ATP و ADP را هیدرولیز می‌کند. از آنجا که ADP یکی از واسطه‌های مهم فعال‌سازی و تجمع پلاکت‌هاست، تجزیه آن می‌تواند پاسخ تجمعی پلاکت‌ها را کاهش دهد.

این عملکرد، نمونه‌ای از اثر چندهدفه ترکیبات بزاق زالو بر فرایند هموستاز است؛ فرایندی که هم چسبندگی و فعال‌سازی پلاکت‌ها و هم آبشار انعقادی را در بر می‌گیرد.

۴. هیالورونیداز و سایر آنزیم‌های مرتبط با ماتریکس خارج‌سلولی

هیالورونیداز (Hyaluronidase) با تجزیه هیالورونان در ماتریکس خارج‌سلولی، می‌تواند نفوذپذیری بافتی و انتشار موضعی مولکول‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. برخی آنزیم‌های دیگر مرتبط با ماتریکس خارج‌سلولی نیز در ترشحات زالو شناسایی شده‌اند.

این ترکیبات در فهم نحوه دسترسی زالو به بافت و سازوکار تغذیه آن اهمیت دارند؛ بااین‌حال، وجود چنین فعالیت آنزیمی به‌تنهایی اثبات‌کننده بازسازی بافت یا بهبود بالینی زخم در انسان نیست.

۵. اگلین‌ها، بدلین‌ها و مهارکننده‌های پروتئازی

اگلین‌ها (Eglins)، بدلین‌ها (Bdellins) و تعدادی دیگر از مهارکننده‌های پروتئازی، در تنظیم فعالیت برخی آنزیم‌های دخیل در التهاب و پاسخ‌های بافتی نقش دارند. برای نمونه، اگلین C می‌تواند بعضی پروتئازها، از جمله الاستاز نوتروفیلی، را مهار کند.

این یافته‌ها از نظر زیست‌شیمیایی و توسعه ترکیبات دارویی بالقوه اهمیت دارند؛ اما نباید فعالیت ضدپروتئازی در مطالعات آزمایشگاهی را معادل اثربخشی قطعی ضدالتهابی در درمان بیماری‌های انسانی دانست.

۶. سایر ترکیبات و ظرفیت‌های پژوهشی

در ترشحات زالو، ترکیبات دیگری از جمله دیستابیلاز (Destabilase) و پپتیدهای دارای فعالیت زیستی بالقوه نیز گزارش شده‌اند. عملکرد برخی از این مولکول‌ها در مطالعات آزمایشگاهی بررسی شده است، اما سطح شواهد درباره ساختار، سازوکار اثر، ایمنی و کاربرد درمانی آن‌ها متفاوت است.

از دیدگاه داروسازی، شناسایی مولکول‌های فعال، تعیین ساختار و رابطه ساختار ـ عملکرد، بررسی سمیت، ارزیابی فارماکوکینتیک و امکان تولید نوترکیب ترکیبات منتخب، مسیرهایی مهم برای تبدیل یافته‌های زیستی به فرآورده‌های دارویی استاندارد هستند. این مسیر پژوهشی با استفاده مستقیم از زالوی زنده تفاوت دارد و به ارزیابی‌های مستقل پیش‌بالینی و بالینی نیازمند است.

کاربردهای زالودرمانی در پزشکی نوین

یکی از کاربردهای شناخته‌شده زالوی پزشکی، استفاده از آن در برخی جراحی‌های ترمیمی و میکروجراحی برای کمک به رفع احتقان وریدی در فلپ‌های پوستی، بافت‌های پیوندی و اندام‌های بازکاشت‌شده است. این کاربرد مشخص در چارچوب مقررات سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) مورد بررسی قرار گرفته است.

در حوزه بیماری‌های اسکلتی‌عضلانی نیز، مطالعات بالینی درباره تأثیر زالودرمانی بر درد و عملکرد مفصل در بیماران مبتلا به استئوآرتریت زانو منتشر شده‌اند. ارزیابی کیفیت شواهد، میزان پایداری اثر درمان و تعمیم نتایج به سایر بیماری‌ها، مستلزم بررسی جداگانه مطالعات است.

باید توجه داشت که وجود ترکیبات زیست‌فعال با اثرات ضدانعقادی یا ضدالتهابی، به‌تنهایی اثربخشی بالینی زالودرمانی در تمام بیماری‌های مطرح‌شده را اثبات نمی‌کند. ارزیابی هر کاربرد باید بر پایه شواهد اختصاصی همان بیماری انجام شود.

ایمنی و استانداردسازی؛ بخش جدایی‌ناپذیر زالودرمانی پزشکی

در کنار بررسی سازوکارهای اثر و ظرفیت‌های داروشناختی، توجه به عوارض زالودرمانی اهمیت اساسی دارد. خونریزی طولانی‌مدت، کم‌خونی و عفونت‌های باکتریایی، به‌ویژه عفونت‌های مرتبط با باکتری‌های جنس Aeromonas، هر چند شیوع بالایی ندارند اما از خطرات شناخته‌شده این روش هستند.

بنابراین، انتخاب زالوی پزشکی مناسب، رعایت اصول کنترل عفونت، ارزیابی وضعیت هماتولوژیک بیمار، پایش خونریزی و تدوین پروتکل‌های متناسب با کاربرد بالینی، از الزامات استفاده ایمن از این روش محسوب می‌شوند.

• فعالیت‌های اعلام‌شده انجمن آمریکایی هیرودوتراپی در زمینه گردآوری شواهد علمی، آموزش و توجه به استانداردهای ایمنی، در کنار پیشرفت پژوهش‌های زیست‌شیمیایی درباره بزاق زالو، نشان‌دهنده اهمیت رویکردهای میان‌رشته‌ای در مطالعه زالودرمانی است. برای جامعه پزشکی و داروسازی، بررسی هم‌زمان شواهد بالینی، سازوکارهای مولکولی، کیفیت فرآورده‌های مورد استفاده و خطرات درمان می‌تواند به شناخت دقیق‌تر ظرفیت‌ها و محدودیت‌های این حوزه کمک کند.

وب‌سایت رسمی انجمن آمریکایی هیرودوتراپی:
https://www.hirudotherapysociety.org/en

قابل توجه همکاران محترم طب ایرانی، داروسازی سنتی و دکترای تاریخ پزشکی

 برگزاری سومین کنگره ملی طب ایرانی در تاریخ 27 تا 29 آبان ماه 1405

1- تسویه حق عضویت تا 20 آبان ماه شامل 20 درصد تخفیف کارگاه های کنگره می باشد.

2-شرکت در جلسه مجمع عمومی انجمن علمی طب سنتی ایران که در تاریخ ۲۸ آبان‌ماه برگزار می‌شود، این امکان را برای اعضا فراهم می‌کند تا پایان سال، به‌صورت رایگان در تمامی کارگاه‌های انجمن علمی شرکت کنند.

3- جهت تکمیل بانک اطلاعاتی انجمن به منظور اطلاع رسانی های آتی لطفا لینک زیر را تکمیل نمایید.

جهت تکمیل فرم اینجا کلیک کنید
 

جلسه مشترک انجمن علمی طب ایرانی و مرکز نسخ خطی آستان قدس رضوی برگزار شد.

به دنبال دعوت صورت‌گرفته در تاریخ بیستم مهرماه ۱۴۰۵ از سرکار خانم دکتر مکبری‌نژاد، رئیس انجمن علمی طب ایرانی، در حاشیه همایش «میراث مکتوب تاریخ پزشکی و گیاهان دارویی» در دانشگاه حکیم سبزواری سبزوار، ظهر چهارشنبه ۲۲ مهر ۱۴۰۵ در مشهد مقدس در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی در حرم مطهر جلسه‌ای با حضور ریاست انجمن، آقای دکتر ایزانلو، مدیر مرکز نسخ خطی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی، و آقای علی علیزاده، پژوهشگر و فهرست‌نویس نسخ خطی طب و تاریخ پزشکی، برگزار شد.

در این جلسه چند پیشنهاد مطرح و به‌صورت شفاهی به تصویب رسید. بنا شد پیشنهادهای مطرح شده مکتوب و با امضای طرفین رسمیت یابد:

۱. تهیه پیش‌نویس تفاهم‌نامه مبادله نسخ و اسناد خطی و پایان‌نامه‌های مرتبط با طب و تاریخ پزشکی و علوم وابسته

۲. همکاری علمی-پژوهشی میان کتابخانه آستان قدس رضوی، انجمن علمی طب ایرانی و دانشکده‌های طب ایرانی، از جمله طرح موضوعات پایان‌نامه‌های مورد توافق طرفین، با هدف احیای میراث مکتوب طب و تاریخ پزشکی و علوم وابسته

۳. فراهم‌سازی امکان گذراندن فرصت‌های مطالعاتی برای اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های علوم پزشکی و دانشکده‌های طب ایرانی در موضوعات مورد توافق طرفین

۴. ایجاد کارگروه مطالعات طب بومی در انجمن علمی طب ایرانی و همکاری با مرکز نسخ خطی و اسناد و تاریخ شفاهی سازمان کتابخانه‌ها و موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.

در پایان جلسه، با اهدای دو کتاب چاپی با موضوع اسناد طبی موجود و یک کاتالوگ منتخب نسخ خطی کتابخانه آستان قدس رضوی، از خانم دکتر مکبری‌نژاد به‌پاس تلاش‌های بی‌دریغ ایشان در زمینه احیای میراث مکتوب تقدیر به عمل آمد.

باسلام و عرض ادب خدمت مدیریت محترم کنگره، اساتید بزرگوار، پژوهشگران فرهیخته ومیهمانان گرامی

امروزدر این محفل علمی، بسیار مفتخرم که به نمایندگی از انجمن علمی طب سنتی ایران حضور دارم. پیش از هر چیز، می‌خواهم مراتب سپاس ویژه خود را تقدیم کنم به میزبانیِ ارزشمند دو کانونِ علمیِ برجسته در این دیار؛ دانشگاه علوم پزشکی سبزوار و دانشگاه حکیم سبزواری. این هم‌افزایی میان «دانشگاه علوم پزشکی» که متولیِ سلامت و درمان است، و «دانشگاه حکیم سبزواری» که مرکز خرد و علوم بنیادین محسوب می‌شود، خود بهترین نماد و گواه هست که در شهر سبزوار، با تمدن و پیشینه غنی‌اش، امروز به مدد تلاش اساتید این دو دانشگاه، به پل ارتباطی میان میراث کهن و دانش نوین تبدیل شده است.

ما وقتی از نسخ خطی حکمای بزرگ ایرانی سخن می‌گوییم، صرفاً از کاغذ، پوست و مرکب صحبت نمی‌کنیم؛ ما درباره «روحِ دانش» و «ساختار فکری» گذشتگانمان صحبت می‌کنیم. هر خطی که در یک نسخه خطی قدیمی نقش بسته، حاصلِ سال‌ها مشاهده، آزمایش و تأمل است. انجمن علمی طب سنتی ایران در اعتباربخشی اخیر وزارت بهداشت، با تکیه بر همین میراث مکتوب و بازخوانی دقیق و علمیِ آن، موفق به کسب رتبه دوم در میان ۱۱۳ انجمن فعال از ۲۰۰ انجمن علمی وزارت بهداشت شده است. اما اجازه دهید تأکید کنم؛ این موفقیت برای ما تنها یک افتخار یا یک عدد و رقم در کارنامه نیست؛ بلکه گواهی است بر این حقیقت که وقتی ما با نگاهی علمی، روشمند و مدرن به سراغ آن نسخه‌های کهن می‌رویم، نه تنها تاریخ را زنده می‌کنیم، بلکه مرزهای جدیدی از علم را کشف می‌کنیم. این نسخه‌ها، پل‌هایی هستند که تجربیات هزارساله پزشکانی چون ابن‌سینا، رازی و بسیاری دیگر را به دنیای امروز ما پیوند می‌دهند. اگر ما این کلمات را به‌درستی بازخوانی نکنیم، در واقع بخشی از هویت علمی خود را از دست خواهیم داد. اما این خردِ مکتوب، زمانی معنای واقعی و کاربردی پیدا می‌کند که با واقعیتِ موجود در دلِ طبیعت پیوند بخورد.

ایران، سرزمینِ تنوع زیستی و اقلیم‌های بی‌نظیر است. گیاهان دارویی کشور ما، تنها منابع اقتصادی یا مواد اولیه داروسازی نیستند؛ آن‌ها «میراثی طبیعی» و «کتابخانه‌های زنده‌ای» هستند که هنوز بسیاری از صفحات آن‌ها خوانده نشده است. رسالتِ ما، فراتر از نگاهِ صرف به گذشته یا صرفاً مطالعه‌ی متون است. وظیفه ما، «ترجمه این میراث به زبانِ علمیِ امروز» است. این موفقیتها به ما این مسئولیت را می‌دهد که با تلاش مضاعف این زنجیره دانش را، از دانش پیشینیان تا علم روز را بدون گسستگی برای رسیدن به قله های دانش بپیماییم.

بسمه‌تعالی

استادان ارجمند، اندیشمندان و پژوهشگران گرانقدر حضور مبارک شما عزیزان را در «دومین همایش ملی میراث مکتوب تاریخ پزشکی و گیاهان دارویی» خیر مقدم می‌گویم و از اهتمام برگزارکنندگان این رویداد ارزشمند صمیمانه قدردانی می‌کنم. میراث مکتوب پزشکی ایران، فقط مجموعه‌ای از اسناد تاریخی نیست بلکه بخشی از هویت علمی، فرهنگی و تمدنی این سرزمین است؛ این میراث گران‌سنگ، حاصل قرن‌ها اندیشه، تجربه، پژوهش و تلاش دانشمندانی است که با تکیه بر خرد، مشاهده و تجربه، سهمی ماندگار در پیشرفت دانش پزشکی و داروسازی در ایران و جهان داشته است.

امروز، پاسداشت این میراث ارزشمند تلاشی است برای شناخت ظرفیت‌های علمی و فرهنگی کشور، تقویت اعتماد به سرمایه‌های علمی ایران و بهره‌گیری خردمندانه از دانش بومی در کنار دستاوردهای پزشکی نوین. بی‌گمان، هرگونه بهره‌برداری از این گنجینه، باید بر پایه پژوهش‌های روشمند، نقد علمی، مستندسازی دقیق و انطباق با اصول پزشکی مبتنی بر شواهد صورت گیرد.

در دنیای امروز که سلامت، مفهومی فراتر از درمان بیماری‌ها یافته است و ابعاد فرهنگی، اجتماعی، محیطی و سبک زندگی را نیز دربرمی‌گیرد، مطالعه تاریخ پزشکی، میراث مکتوب و دانش گیاهان دارویی، می‌تواند به غنای پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، ارتقای سواد سلامت، تقویت هویت علمی و فرهنگی و توسعه گفتمان سلامت در جامعه کمک کند. حفظ و معرفی این میراث، افزون بر ارزش علمی، در انتقال تجربه‌های تاریخی و استحکام پیوند نسل امروز با پیشینه علمی و تمدنی کشور نیز نقش مؤثری دارد. این همایش با گردهم آوردن پژوهشگران حوزه‌های پزشکی، داروسازی، تاریخ علم، ادبیات، نسخه‌شناسی، گیاهان دارویی و علوم انسانی، زمینه‌ای مناسب برای شکل‌گیری گفت‌وگوی علمی و میان‌رشته‌ای فراهم می‌کند؛ گفت‌وگویی که می‌تواند به تولید دانش، حفظ و احیای میراث مکتوب و گسترش همکاری‌های علمی در سطح ملی و بین‌المللی بینجامد.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، حمایت از پژوهش‌های معتبر در حوزه تاریخ پزشکی، طب ایرانی، گیاهان دارویی و میراث علمی کشور را بخشی از مسئولیت خود در پاسداشت سرمایه‌های تمدنی، علمی و فرهنگی ایران می‌داند و بر این باور است که آینده نظام سلامت، در کنار بهره‌گیری از پیشرفته‌ترین دستاوردهای علمی جهان، نیازمند شناخت عمیق‌تر از میراث علمی و فرهنگی این سرزمین و استفاده مسئولانه از ظرفیت‌های آن در مسیر ارتقای سلامت جامعه است.

ضمن آرزوی توفیق برای همه برگزارکنندگان و شرکت‌کنندگان، امیدوارم دستاوردهای این همایش، زمینه‌ساز پژوهش‌های نوآورانه، همکاری‌های علمی گسترده‌تر و گامی مؤثر در حفظ و معرفی شایسته میراث مکتوب پزشکی و گیاهان دارویی ایران باشد.

دکتر محمدرضا ظفرقندی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی